Rekan
10-27-11, 05:59 PM
Droka kurdistan, destpka w, di hate deme Sumeriyan hwd. Pişt Sumeriyan re, deme Babil Aqadiyan pişt w re deme duyemin ya Sumeriyan li ber Dicl Firat dij. Pişt wan deman re, birz li dv hevd, demn Ur, Hr Mtaniyan, Gt Nariyan dtne jn kirin. Pişt deme Nariyan re, w dem, were deme Mediya ji w dem j w were pişt zayn dema Şadadiyan, Merwaniyan deme Eybiyan hwd. Ev dem, bi rz li dv hevd demna droka kurdistan yn dewlet na.
Droka kurdistan, li herm bi pşven pşketinn xwe re droka heerm j ji bin ve kifş dike. Ji ber v yek, fahmkirina w, w ji aliy ve b temen baş qanc fahmkirna herm.
Demn ber zayn kurdistan
Ku mirov bahse demn ber zayn yn droka kurdistan bike, divt ku mirov bizanib ku di w dem de, weke ku bi Xinasefon re t ser ziman, "kardox" hene. Di deme Gtiyan de, ev nav heya. Di w dem de, bi v yek re, mirov dibne ku ji kurdistan re "welat kurdan" an j "kardoxyan" t ser Ziman. W di deme Gtiyan de kurd, pşketinaka mazin bijn. W welattiya wan ya w dem, w bi fr cerbnaka mazin bigih ast deme Împaratoriy nz 400 sal bij. Pişt wan re, demn u tne jnkirin, w deme wan ji hol nerak, L w away rveberiya wan ji hol rak.
Deme Mtaniyan Hriyan, w demeka xanadan b. Pişt deme Uriyan re ku ew demna bixanadan yn li dvhevd jna, w weke ku di berdewama wan de, li herme botan ya rojavay bakr kurdistan dikeve ku başr rojavavay kurdistan dike nava xwe de, w di qadaka mazin de pşketina wan bibe. Ew der, w hate ku bigih herma Rehay ku di w dem de j re "kalden-Ur" dihate gotin, w ji wan re hermeke navend b. Firat bilindbna w ava w, li ber w, temen jyaneka xurt pşket diafirne jiyan ji li wir pş dikeve pşketinaka mazin dij. Di deme Uriyan de j, di deme Hr mtaniyan de j, em dizanin ku xwediy zann kevneşopyaka mazin in pirtkxaneyn wan hene. Zanebnaka wan ya pirr mazin heya. Gt, w bidest bikarhanna ayaran bikin weke rpeln nivsandin. W Med j, w kevneşopiya wan ji wan bigirin bidina berdewam kirin.
Navenda Gtiyan Herma Cizre bota b. Wan, w dem ji Cizre bota re digotin "gerzbaqarta". Cizr, ew kelehe w ya mazin, h ji deme wan maya. Di deme Gtiyan de hatiya Çkirin. Ji xayn w keleh, em dizanin ku gelek beşn w ku ro ji hol rabna hene. Herme dora w j hatiya rastkirin hatiya vekirin ji jyan re. Ji v yek re hin sedemna pir mazin hena. Tirba Neb Nuh di w dem de cih her xweş j re t dtin li wir t kirin. Ew tirba w ya ku ro, weke ku li nv Czr ya. Di deme ku hatb kirin de li ber ava Dicl hatib kirin. Çend ku av iqandin pre dibe bi ber kmbn ve di, d navber dikeve nava tirb em dicl de. Neb Nuh, weke prozyaka her dem ya. Di deme wan(gtyan) de j ew proziya w heya mirov di tgihiştina w de na. Di deme Gtiyan de ew nirxtiya neb Nuh heya. Hing, Ola Êzdiy heya serdesta pergaliya yek-xwdayiy diafirne. Gt, w demeka w ya pirr pşket bi tgihiştin b.
Pişt deme Gtiyan deme Nariyan hatina deme Mediya
Deme Gtiyan, w li kurdistan, pşketinaka mazin bide kirin. Away rxistinbna wan li ser temen hermbn ya. Herm bi herm rxistiniya wan heya. Her herm mr w heya. her herm, mr w, weke key w ya. Ya ku di ast bilind de wan digihne hevd, pergale ol nirxtiya wan ya bi w ya ku ew hem li dora w gihiştina hevd ya. Zanebna wan, w wan hertim di bra hevd de bihle. Tkiliya herman j, weke ya ltiya ku hate roja me bi kurdan re jn dib ya. Her herm bi ltiya xwe re xwediy hz xwe ya j. Di bin mr de bi rxistin a. Her mirov u dij bi mr ve girday ya ji w wirdetir, ku pdiv p hebe, şervanek parastna herme xwe ya j. Ji bo w di mirin j.
Hate ku dem t deme Nariyan ( ) w ev wilo berdewam b. L di w navber de li herme hin bi hin hzeka din j bilind dibe. Ew j, hz mazinbna Asriyan a. Ew j, w d ji sadsaln 16. 15 min p de bidest mazinbna xwe bikin. Bi w re, end ku ew bihz dibin w bixwezin ku li herm serdest bibin. Pişt Gtyan ( ) re li herm Nar d hin bi hin mazin bna ji qadaka ku ji ber Zagrosan digih hate herm Botan ber Dicl ji wir j hate ber Firat serdestiya wan heya. Destpka wan, w herme botan b. Piştre w navenda wan xişiq herme Srt, Wan Mş hwd. L di demn wan dawiy de w Zagorosan b navenda wan. Bi w re, serdestiya wan li iyay mazin agir j dibe. Wek din j, ev der, ji wan re parastinek ji dike.
Asr, pişt ku mazin bn, w d bi Nariyan re bikevina şer de w di sala 1128an de w şerek mazin mazin bi Nariyan re bikin. Deme ku Asr tne ber Nariyan, d ji her herm her mr w yan j key w, w hze xwe bide dora xwe were qada şer bi hev re bikevina şer de bi Asriyan re. L w tk herin. Bi w re, w Asr, weke ku bya mal drok j, w 43 keyn Nar dil bigirin w ji berdla bşan de wan serbest berdin. Ev dem, piştre w nariyan ji drok nebe. L w serweriya wan ya gştk ji hol rak. W d ji w deme hate sadsale 8. min, w tekoşnaka mazin bi away rapern w li ber Asriyan bidina kirin. Hate ku tne sadsale 7. min, w bi rapern serhildann ku dibin re w li ber wan bi serbikevin w desthilatdariya Asriyan ji hol rakin. Ku weke u di nav kurdan de hate ro, weke "serketina Kaway ( ) Kesinkar" t zann bibe w ew serketin, ku weke rojaka proz ya ola Êzdiy ya, w di roja 21 adar de pk were w d weke ku hate ro di nav kurdan de t gotin w ew roj "Newroz ( )" b. PIşt w serketina kurdan re w deme serdest ya Mediyan bi desthilatdar w dest p bike.
Kurd yek ji geln her kevnare yn Mezopotamya ( ) ye. Bi kmay ji Împaratoriya Medya ( ) vir ve gel Kurd, chek girng di droka şaristaniy de girtiye. şaristaniya ku li ser riyn bazirganiy yn girng hatiye avakirin, bi rşn Helen ( ), Rom ( ), Bzans ( ), Ereb ( ), Îrani ( ) paşiy j Osman ( ) re r bi r maye. Kurdan li hember van rşan bwestan ji bo parastina serxwebn azadiy li ber xwe dane; tev hem ferman komkujiyn xwndar j, kevneşopiya berxwedan, mna yek ji nirxn her girng y and toreya xwe dtine bi berhemn xwe yn gel re ew dane jiyandin.
Gel Kurdistan bi sedan sal şwey rxistin y civaka komunal, ku girdana endaman ji nzkahiya xwn pk t domand. Ev dirv rxistin ku mirov dikare wek civak-abor binav bike, bi taybet ji l eşran pk dihat bingeha xwe ji koertiy digirt. Ji ber van taybetiyn civak ye ku Kurdan, ji dla dewletek yekgirt ku ji navendek t birvebirin, mrtiyn pik sazkirine. Berxwedann van mrtiyan li hember rşn dijwar yn biyaniyan lawaz mane ew nikarne li ser piyan bimnin.
Beriya Îslamiyet ( ) ola Kurdan li gor hinek avkanian Zerdeşt ( ) b. hinek ji zanayan j mna Tewfq Wehb ( ) dibjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebn. Pişt rşn Ereban belavbna misilmantiy, Kurdan dev ji Zerdeştiy, ku yek ji oln her qedm ya Rojhilata Navn e berdan Îslamiyet hilbijartin.
Li sedsaln yekemn slamiyet da, ku erebn musulman eriş kirin ser imperatoriya sasani, niviskarn ereb weki Ibn Nedim, behsa eşr hoz yn başr Zagros dikin. Ew nav wek Hoz j diht nivisandin gotin. Hoz j di ziman kurdi de bi manaya malbat (clan, family) e, weke Xzan j t bi kar ann. Nav kurd j ku pişt bizir bna eşir Hoza ji aliy nivskarn ereb jibo gel me hatiye bi kar anin, ayni manaye clan (bi inglizi) dide. Hnek ji brmendn kurd li ser w baver ne ku Kurdn ro, Hozn dema kevnar in, ku pishti islamiyet tevi eskern erebn musulman, berev (Kurdistana) bakr-rojava ketin r u pishkek ji Anatolia ji romiyn xristiyan dagr kirin u kirin axa xwe. Hoz nav gel Elamiye ( ), ku sharistaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyn dijber hat ji nav birin, u li jr nava Hozi jiyana koceri li ser ciyayn bashr-rojhilata kurdistan girtin ber. cavkaniyen ermeniyn kevnar j kurdan weki mar qal dikin, ku di zimane wan da ba manay mar e (mna kurd), u mar j unsureke giring li ola Elamiyan b.
Êrşn ser Rojava ya Xiristiyanan ( ) yn bi nav Sefern Xaperestan li ser Rojhilata Navn ( ), ku bi mebesta bidestxistina riyn bazirganiy dihatin kirin, bi tekoşn berxwedann mrtiyn Kurdan bi saya fermandarn Kurd yn wek Selehedn Eyyb hatin rawestandin. Berxwedana Kurdan di v dem de r li ber dagirkeriya Rojhilata Navn girtiye.
Di sala 1514'an de şerek di navbera Împaratoriyn Osman Îran de dest p kir. Tenha sedema v şer ew b, ku kolonyalstek n ji Kurdistan re b diyar kirin. Îran di v şer de tk Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osman. Di v rewş de Kurdan demek maf otonom heb sstema xwe bi xwe birve dibirin. Di demn pwist de Kurdan bac leşker didan Împaratoriya Osman bi v away Kurd, demek dirj di bin desthilatdariya v mparatoriy de man.
Bi peymana Qesr şrn ( ) ya 1639 ( )'an, Kurdistan carek din di navbera van her du mparatoriyan de hate parvekirin. Bi v peyman re droka gel Kurd ya parvekir, ku heya roja me didome dest p kir. Tevahiya şern ku pişt v dirok di navbera van herdu dagirkeran de rdane, li ser xaka Kurdistan bne ji ber v sedem, kjan al di van şeran de biserketibe, y binket her gel Kurd bye. Herd dewletan j, ji bo ku bikaribin serhildann Kurdan tk bibin, bastra (struktura) civak-abor ku li ser hmn li ava bye destek kirine tkiliyn hilberiy yn paşmay tev pergaln civak yn eşr parastine. Yn ku bi şr hatine, ji bo berdewamiya tkiliyn hilberiya rabor, hewl dane da ku avkaniyn pşvebirina şaristaniya Kurdan biiknin; hzn hilbern wran kirine avkaniyn pşvebirin, yn ku hebne j xitimandine.
Di qirna 19'an de ku kaptalzm ber bi navnetewebn ve bi pş diket, hewldann ji bo guherandina nexşeya chan j zde dibn. Hinek j bi bandora bizav tevgern azadiya netewey, Împaratoriya Osman ber bi hilweşne ve rbir mab. Herma ku mparator bi Rojhilat Asya ve girdida Kurdistan b ji ber v yek j Kurdistan qada her stratejk ya mparatoriy b. Ji bo cih xwe y stratejk, hebna Kurdan bala dewletn w heyam yn bi hz dikişand ser xwe. Bi taybet j, projeyn Riya Hesin ya Berln-Bexday ku diviyab di Kurdistan re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinn dijwar di navbera dewletn Osman, Îngilz, Frans, Alman Rs de.
Statuya mtingeha navnetewey ya Kurdistana roj, pişt gengş peymana 18-26' Nsana 1920'an di Konferansa San Remo de dest p kir. Partiya "Îtthat Terakk" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rxistin kirib peyikandib, Împaratoriya Osman xist nav şer Chan y Yekemn. Pişt ku Împaratoriya Osman, ya ku di v şer de ciy xwe li gel Almanya digirt tk , derfet kete dest mirovahiy ku tevahiya neynokn v dewleta dagirker hilkişne.
Yek ji rgezn sereke y sosyalizm ku li Ewrupa pş diket li Rsya bb desthilatdar "rgeza maf diyarkirina arensa neteweyan ya xwe bi xwe" b. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya geln rojhilat nerihet b dixwest wan di bin rvebiriya xwe de bigre j, xwed li v rgez derket. (Di prensbn Wilson de ku bi Serokkomar DYA Wilson hatiye binavkirin ji 14 bendan pk t, heman rgez ch digre.) Bel Peymana Sewr ya di 10' Tebaxa 1920'an de, ku b lana belavbna Împaratoriya Osman di demek wiha drok de pk hate
Droka kurdistan, li herm bi pşven pşketinn xwe re droka heerm j ji bin ve kifş dike. Ji ber v yek, fahmkirina w, w ji aliy ve b temen baş qanc fahmkirna herm.
Demn ber zayn kurdistan
Ku mirov bahse demn ber zayn yn droka kurdistan bike, divt ku mirov bizanib ku di w dem de, weke ku bi Xinasefon re t ser ziman, "kardox" hene. Di deme Gtiyan de, ev nav heya. Di w dem de, bi v yek re, mirov dibne ku ji kurdistan re "welat kurdan" an j "kardoxyan" t ser Ziman. W di deme Gtiyan de kurd, pşketinaka mazin bijn. W welattiya wan ya w dem, w bi fr cerbnaka mazin bigih ast deme Împaratoriy nz 400 sal bij. Pişt wan re, demn u tne jnkirin, w deme wan ji hol nerak, L w away rveberiya wan ji hol rak.
Deme Mtaniyan Hriyan, w demeka xanadan b. Pişt deme Uriyan re ku ew demna bixanadan yn li dvhevd jna, w weke ku di berdewama wan de, li herme botan ya rojavay bakr kurdistan dikeve ku başr rojavavay kurdistan dike nava xwe de, w di qadaka mazin de pşketina wan bibe. Ew der, w hate ku bigih herma Rehay ku di w dem de j re "kalden-Ur" dihate gotin, w ji wan re hermeke navend b. Firat bilindbna w ava w, li ber w, temen jyaneka xurt pşket diafirne jiyan ji li wir pş dikeve pşketinaka mazin dij. Di deme Uriyan de j, di deme Hr mtaniyan de j, em dizanin ku xwediy zann kevneşopyaka mazin in pirtkxaneyn wan hene. Zanebnaka wan ya pirr mazin heya. Gt, w bidest bikarhanna ayaran bikin weke rpeln nivsandin. W Med j, w kevneşopiya wan ji wan bigirin bidina berdewam kirin.
Navenda Gtiyan Herma Cizre bota b. Wan, w dem ji Cizre bota re digotin "gerzbaqarta". Cizr, ew kelehe w ya mazin, h ji deme wan maya. Di deme Gtiyan de hatiya Çkirin. Ji xayn w keleh, em dizanin ku gelek beşn w ku ro ji hol rabna hene. Herme dora w j hatiya rastkirin hatiya vekirin ji jyan re. Ji v yek re hin sedemna pir mazin hena. Tirba Neb Nuh di w dem de cih her xweş j re t dtin li wir t kirin. Ew tirba w ya ku ro, weke ku li nv Czr ya. Di deme ku hatb kirin de li ber ava Dicl hatib kirin. Çend ku av iqandin pre dibe bi ber kmbn ve di, d navber dikeve nava tirb em dicl de. Neb Nuh, weke prozyaka her dem ya. Di deme wan(gtyan) de j ew proziya w heya mirov di tgihiştina w de na. Di deme Gtiyan de ew nirxtiya neb Nuh heya. Hing, Ola Êzdiy heya serdesta pergaliya yek-xwdayiy diafirne. Gt, w demeka w ya pirr pşket bi tgihiştin b.
Pişt deme Gtiyan deme Nariyan hatina deme Mediya
Deme Gtiyan, w li kurdistan, pşketinaka mazin bide kirin. Away rxistinbna wan li ser temen hermbn ya. Herm bi herm rxistiniya wan heya. Her herm mr w heya. her herm, mr w, weke key w ya. Ya ku di ast bilind de wan digihne hevd, pergale ol nirxtiya wan ya bi w ya ku ew hem li dora w gihiştina hevd ya. Zanebna wan, w wan hertim di bra hevd de bihle. Tkiliya herman j, weke ya ltiya ku hate roja me bi kurdan re jn dib ya. Her herm bi ltiya xwe re xwediy hz xwe ya j. Di bin mr de bi rxistin a. Her mirov u dij bi mr ve girday ya ji w wirdetir, ku pdiv p hebe, şervanek parastna herme xwe ya j. Ji bo w di mirin j.
Hate ku dem t deme Nariyan ( ) w ev wilo berdewam b. L di w navber de li herme hin bi hin hzeka din j bilind dibe. Ew j, hz mazinbna Asriyan a. Ew j, w d ji sadsaln 16. 15 min p de bidest mazinbna xwe bikin. Bi w re, end ku ew bihz dibin w bixwezin ku li herm serdest bibin. Pişt Gtyan ( ) re li herm Nar d hin bi hin mazin bna ji qadaka ku ji ber Zagrosan digih hate herm Botan ber Dicl ji wir j hate ber Firat serdestiya wan heya. Destpka wan, w herme botan b. Piştre w navenda wan xişiq herme Srt, Wan Mş hwd. L di demn wan dawiy de w Zagorosan b navenda wan. Bi w re, serdestiya wan li iyay mazin agir j dibe. Wek din j, ev der, ji wan re parastinek ji dike.
Asr, pişt ku mazin bn, w d bi Nariyan re bikevina şer de w di sala 1128an de w şerek mazin mazin bi Nariyan re bikin. Deme ku Asr tne ber Nariyan, d ji her herm her mr w yan j key w, w hze xwe bide dora xwe were qada şer bi hev re bikevina şer de bi Asriyan re. L w tk herin. Bi w re, w Asr, weke ku bya mal drok j, w 43 keyn Nar dil bigirin w ji berdla bşan de wan serbest berdin. Ev dem, piştre w nariyan ji drok nebe. L w serweriya wan ya gştk ji hol rak. W d ji w deme hate sadsale 8. min, w tekoşnaka mazin bi away rapern w li ber Asriyan bidina kirin. Hate ku tne sadsale 7. min, w bi rapern serhildann ku dibin re w li ber wan bi serbikevin w desthilatdariya Asriyan ji hol rakin. Ku weke u di nav kurdan de hate ro, weke "serketina Kaway ( ) Kesinkar" t zann bibe w ew serketin, ku weke rojaka proz ya ola Êzdiy ya, w di roja 21 adar de pk were w d weke ku hate ro di nav kurdan de t gotin w ew roj "Newroz ( )" b. PIşt w serketina kurdan re w deme serdest ya Mediyan bi desthilatdar w dest p bike.
Kurd yek ji geln her kevnare yn Mezopotamya ( ) ye. Bi kmay ji Împaratoriya Medya ( ) vir ve gel Kurd, chek girng di droka şaristaniy de girtiye. şaristaniya ku li ser riyn bazirganiy yn girng hatiye avakirin, bi rşn Helen ( ), Rom ( ), Bzans ( ), Ereb ( ), Îrani ( ) paşiy j Osman ( ) re r bi r maye. Kurdan li hember van rşan bwestan ji bo parastina serxwebn azadiy li ber xwe dane; tev hem ferman komkujiyn xwndar j, kevneşopiya berxwedan, mna yek ji nirxn her girng y and toreya xwe dtine bi berhemn xwe yn gel re ew dane jiyandin.
Gel Kurdistan bi sedan sal şwey rxistin y civaka komunal, ku girdana endaman ji nzkahiya xwn pk t domand. Ev dirv rxistin ku mirov dikare wek civak-abor binav bike, bi taybet ji l eşran pk dihat bingeha xwe ji koertiy digirt. Ji ber van taybetiyn civak ye ku Kurdan, ji dla dewletek yekgirt ku ji navendek t birvebirin, mrtiyn pik sazkirine. Berxwedann van mrtiyan li hember rşn dijwar yn biyaniyan lawaz mane ew nikarne li ser piyan bimnin.
Beriya Îslamiyet ( ) ola Kurdan li gor hinek avkanian Zerdeşt ( ) b. hinek ji zanayan j mna Tewfq Wehb ( ) dibjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebn. Pişt rşn Ereban belavbna misilmantiy, Kurdan dev ji Zerdeştiy, ku yek ji oln her qedm ya Rojhilata Navn e berdan Îslamiyet hilbijartin.
Li sedsaln yekemn slamiyet da, ku erebn musulman eriş kirin ser imperatoriya sasani, niviskarn ereb weki Ibn Nedim, behsa eşr hoz yn başr Zagros dikin. Ew nav wek Hoz j diht nivisandin gotin. Hoz j di ziman kurdi de bi manaya malbat (clan, family) e, weke Xzan j t bi kar ann. Nav kurd j ku pişt bizir bna eşir Hoza ji aliy nivskarn ereb jibo gel me hatiye bi kar anin, ayni manaye clan (bi inglizi) dide. Hnek ji brmendn kurd li ser w baver ne ku Kurdn ro, Hozn dema kevnar in, ku pishti islamiyet tevi eskern erebn musulman, berev (Kurdistana) bakr-rojava ketin r u pishkek ji Anatolia ji romiyn xristiyan dagr kirin u kirin axa xwe. Hoz nav gel Elamiye ( ), ku sharistaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyn dijber hat ji nav birin, u li jr nava Hozi jiyana koceri li ser ciyayn bashr-rojhilata kurdistan girtin ber. cavkaniyen ermeniyn kevnar j kurdan weki mar qal dikin, ku di zimane wan da ba manay mar e (mna kurd), u mar j unsureke giring li ola Elamiyan b.
Êrşn ser Rojava ya Xiristiyanan ( ) yn bi nav Sefern Xaperestan li ser Rojhilata Navn ( ), ku bi mebesta bidestxistina riyn bazirganiy dihatin kirin, bi tekoşn berxwedann mrtiyn Kurdan bi saya fermandarn Kurd yn wek Selehedn Eyyb hatin rawestandin. Berxwedana Kurdan di v dem de r li ber dagirkeriya Rojhilata Navn girtiye.
Di sala 1514'an de şerek di navbera Împaratoriyn Osman Îran de dest p kir. Tenha sedema v şer ew b, ku kolonyalstek n ji Kurdistan re b diyar kirin. Îran di v şer de tk Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osman. Di v rewş de Kurdan demek maf otonom heb sstema xwe bi xwe birve dibirin. Di demn pwist de Kurdan bac leşker didan Împaratoriya Osman bi v away Kurd, demek dirj di bin desthilatdariya v mparatoriy de man.
Bi peymana Qesr şrn ( ) ya 1639 ( )'an, Kurdistan carek din di navbera van her du mparatoriyan de hate parvekirin. Bi v peyman re droka gel Kurd ya parvekir, ku heya roja me didome dest p kir. Tevahiya şern ku pişt v dirok di navbera van herdu dagirkeran de rdane, li ser xaka Kurdistan bne ji ber v sedem, kjan al di van şeran de biserketibe, y binket her gel Kurd bye. Herd dewletan j, ji bo ku bikaribin serhildann Kurdan tk bibin, bastra (struktura) civak-abor ku li ser hmn li ava bye destek kirine tkiliyn hilberiy yn paşmay tev pergaln civak yn eşr parastine. Yn ku bi şr hatine, ji bo berdewamiya tkiliyn hilberiya rabor, hewl dane da ku avkaniyn pşvebirina şaristaniya Kurdan biiknin; hzn hilbern wran kirine avkaniyn pşvebirin, yn ku hebne j xitimandine.
Di qirna 19'an de ku kaptalzm ber bi navnetewebn ve bi pş diket, hewldann ji bo guherandina nexşeya chan j zde dibn. Hinek j bi bandora bizav tevgern azadiya netewey, Împaratoriya Osman ber bi hilweşne ve rbir mab. Herma ku mparator bi Rojhilat Asya ve girdida Kurdistan b ji ber v yek j Kurdistan qada her stratejk ya mparatoriy b. Ji bo cih xwe y stratejk, hebna Kurdan bala dewletn w heyam yn bi hz dikişand ser xwe. Bi taybet j, projeyn Riya Hesin ya Berln-Bexday ku diviyab di Kurdistan re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinn dijwar di navbera dewletn Osman, Îngilz, Frans, Alman Rs de.
Statuya mtingeha navnetewey ya Kurdistana roj, pişt gengş peymana 18-26' Nsana 1920'an di Konferansa San Remo de dest p kir. Partiya "Îtthat Terakk" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rxistin kirib peyikandib, Împaratoriya Osman xist nav şer Chan y Yekemn. Pişt ku Împaratoriya Osman, ya ku di v şer de ciy xwe li gel Almanya digirt tk , derfet kete dest mirovahiy ku tevahiya neynokn v dewleta dagirker hilkişne.
Yek ji rgezn sereke y sosyalizm ku li Ewrupa pş diket li Rsya bb desthilatdar "rgeza maf diyarkirina arensa neteweyan ya xwe bi xwe" b. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya geln rojhilat nerihet b dixwest wan di bin rvebiriya xwe de bigre j, xwed li v rgez derket. (Di prensbn Wilson de ku bi Serokkomar DYA Wilson hatiye binavkirin ji 14 bendan pk t, heman rgez ch digre.) Bel Peymana Sewr ya di 10' Tebaxa 1920'an de, ku b lana belavbna Împaratoriya Osman di demek wiha drok de pk hate